เขียนโดย อนุชิต ภัทรมงคลชัย · อัปเดต 11 พ.ย. 2569
ภาษีมูลค่าเพิ่ม หรือที่บิลเขียนว่า VAT คือภาษีที่กิจการซึ่งจดทะเบียน VAT บวกเพิ่มจากราคาสินค้าหรือค่าบริการในอัตรา 7% เก็บจากลูกค้า แล้วยื่นจ่ายกรมสรรพากรทุกเดือนเฉพาะส่วนต่างระหว่าง VAT ที่เก็บจากลูกค้ากับ VAT ที่ตัวเองจ่ายตอนซื้อของ ใครขายของหรือรับงานบริการจนยอดเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี ต้องจด VAT ทั้งฟรีแลนซ์ ร้านค้า และบริษัท ด้านล่างสรุปว่าใครต้องจด VAT คิดยอดที่ต้องจ่ายยังไง และจดแล้วต้องทำอะไรทุกเดือน
ในบทความนี้
ภาษีมูลค่าเพิ่มเป็นภาษีตามประมวลรัษฎากรที่เก็บจากการขายสินค้าและการให้บริการในประเทศ คนที่มีหน้าที่บวก VAT ลงในราคาแล้วเรียกเก็บจากลูกค้าคือผู้ประกอบการที่จดทะเบียน VAT แล้ว บิลของร้านที่จด VAT จึงมีบรรทัด VAT 7% แยกออกมา หรือเขียนว่าราคานี้รวม VAT แล้ว ส่วนฟรีแลนซ์หรือร้านที่ยังไม่ได้จดจะไม่มีบรรทัดนี้ และออกใบกำกับภาษีให้ลูกค้าไม่ได้
VAT ที่คุณเก็บจากลูกค้าเรียกว่า “ภาษีขาย” ส่วน VAT ที่คุณจ่ายให้ผู้ขายซึ่งจดทะเบียนแล้ว ตอนซื้อสินค้าหรือจ้างบริการมาใช้ในกิจการ เรียกว่า “ภาษีซื้อ” สองคำนี้คือหัวใจของการคิด VAT ทั้งหมด
ภาษีซื้อตามกฎหมายเป็นของคนที่จด VAT แล้วเท่านั้น ถ้าคุณยังไม่ได้จด VAT ที่จ่ายไปตอนซื้อของก็เป็นแค่ส่วนหนึ่งของราคาที่จ่าย เอาไปหักอะไรในระบบ VAT ไม่ได้ เพราะคุณไม่มีภาษีขายตั้งแต่แรก
ผู้ที่ขายสินค้าหรือให้บริการเป็นปกติธุระ และมีรายรับเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี ต้องยื่นคำขอจดทะเบียน VAT ภายใน 30 วันนับจากวันที่รายรับเกิน ตามที่กรมสรรพากรสรุปไว้ เกณฑ์นี้ใช้เหมือนกันทั้งบุคคลธรรมดาอย่างฟรีแลนซ์หรือเจ้าของร้าน และนิติบุคคลอย่างบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล เพราะกฎหมายนับทุกคนที่ขายสินค้าหรือให้บริการในทางธุรกิจเป็นผู้ประกอบการ ไม่ว่าจะจด VAT แล้วหรือยัง
รายรับในที่นี้คือยอดขายหรือค่าบริการที่ได้รับทั้งหมด ไม่ใช่กำไรหลังหักต้นทุน ตัวบทเรียกยอดนี้ว่ามูลค่าของฐานภาษี และนิยามว่าเป็นมูลค่าทั้งหมดที่ได้รับหรือพึงได้รับจากการขายสินค้าหรือให้บริการ ถ้าเฉลี่ยเป็นรายเดือน 1.8 ล้านบาทต่อปีคือราว 150,000 บาทต่อเดือน กิจการที่ยอดใกล้ตัวเลขนี้ควรรวมยอดสะสมไว้ทุกเดือน ส่วนจะนับยอดช่วงไหนในกรณีของคุณ ถามกรมสรรพากรที่ 1161 ได้
คนที่ไม่ต้องจดคือผู้ที่รายรับไม่เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี และผู้ที่ขายสินค้าหรือบริการที่กฎหมายยกเว้น VAT (ตัวอย่างอยู่ในคำถามท้ายบทความ)
ได้ ผู้ที่ขายสินค้าหรือให้บริการที่ไม่ได้รับยกเว้น VAT และมีรายรับไม่เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี มีสิทธิขอจดทะเบียนเอง โดยยื่นแบบ ภ.พ.01.1 พร้อมคำขอจดทะเบียน ภ.พ.01 กิจการบางประเภทที่ได้รับยกเว้น VAT อย่างการขายพืชผลทางการเกษตรหรือหนังสือพิมพ์ก็ขอจดได้เช่นกัน
สิ่งที่ต้องรู้ก่อนยื่นคือ จดแล้วเลิกเองทันทีไม่ได้ ต้องยื่นขอถอนทะเบียนแล้วรอให้อธิบดีกรมสรรพากรสั่งถอนก่อน และกฎหมายยังกำหนดให้คนที่จดเองต้องเป็นผู้จด VAT มาไม่น้อยกว่าระยะเวลาที่กฎกระทรวงกำหนดถึงจะขอถอนได้ ระหว่างนั้นหน้าที่ของผู้จด VAT ยังอยู่ครบทุกข้อ
ลองชั่งสองด้านแบบนี้
ตัว Sotofix เองเป็นตัวอย่างฝั่งที่ยังไม่จด ผู้ให้บริการเป็นบุคคลธรรมดาที่ยังไม่ได้จดทะเบียน VAT ราคาของเราจึงไม่มี VAT บวกเพิ่ม แต่ลูกค้าบริษัทที่จด VAT ก็ไม่ได้ใบกำกับภาษีไปหักภาษีซื้อ เป็นสองด้านของเรื่องเดียวกัน
จะจดหรือไม่จดขึ้นกับตัวเลขของกิจการคุณเอง เช่น ลูกค้าส่วนใหญ่จด VAT ไหม ซื้อของที่มี VAT มากแค่ไหน ถ้าอยากได้คำตอบเฉพาะกรณีของคุณ ถามกรมสรรพากรที่ 1161 หรือนักบัญชีที่ดูแลอยู่
ผู้จด VAT คิดภาษีที่ต้องจ่ายเป็นรายเดือน โดยเอาภาษีขายทั้งเดือนลบด้วยภาษีซื้อทั้งเดือน ถ้าภาษีขายมากกว่า จ่ายเฉพาะส่วนต่าง ถ้าภาษีซื้อมากกว่า ส่วนที่เกินเป็นเครดิตภาษี ขอคืนพร้อมยื่นแบบของเดือนนั้น หรือนำไปชำระ VAT ตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดได้ เดือนภาษีโดยทั่วไปนับตามเดือนในปฏิทิน
ตัวอย่างสมมติ ร้านขายของที่จด VAT เดือนหนึ่งซื้อสินค้าเข้าร้านจากผู้ขายที่จด VAT
ร้านจ่าย 1,400 บาท ไม่ใช่ 4,200 บาท เพราะอีก 2,800 บาทจ่ายไปแล้วตอนซื้อของ ถ้าเดือนถัดไปซื้อของเข้าสต๊อก 50,000 บาท (ภาษีซื้อ 3,500 บาท) แต่ขายได้ 30,000 บาท (ภาษีขาย 2,100 บาท) เดือนนั้นไม่มีภาษีต้องจ่าย และมีเครดิตภาษี 1,400 บาท
ภาษีซื้อจะหักได้ต้องมีใบกำกับภาษีจากผู้ขายที่จด VAT เป็นหลักฐาน ซื้อจากร้านที่ไม่ได้จด VAT จึงไม่มีภาษีซื้อให้หัก ใบแบบไหนใช้หักได้และต้องมีรายการอะไร อ่านที่ใบกำกับภาษีคืออะไร เต็มรูปกับอย่างย่อต่างกันอย่างไร
ส่วน VAT ของบิลแต่ละใบ ราคาที่ยังไม่รวม VAT ก็บวกเพิ่ม 7% ถ้าราคาที่มีรวม VAT แล้ว ต้องถอดออกก่อนถึงจะรู้ราคาจริง ไม่ต้องจำสูตร กรอกยอดในเครื่องมือถอด VAT 7% จะได้ทั้งยอด VAT และราคาก่อน VAT ทันที
อัตราที่เรียกเก็บกันอยู่ตอนนี้คือ 7% อัตรานี้ใช้ภายใต้การลดอัตรา VAT ตามพระราชกฤษฎีกา ซึ่งรัฐขยายเวลามาเป็นช่วง ๆ ฉบับล่าสุดคือพระราชกฤษฎีกา ฉบับที่ 807 พ.ศ. 2569 ขยายการลดอัตราไปถึง 30 กันยายน 2570 นับตามวันที่ความรับผิดในการเสีย VAT เกิดขึ้น ใกล้วันนั้นต้องดูว่ามีฉบับใหม่ต่ออายุหรือไม่ ข้อมูลส่วนนี้ตรวจกับตัวพระราชกฤษฎีกาและหน้ากฎหมายออกใหม่ของกรมสรรพากรเมื่อพฤศจิกายน 2569
กรมสรรพากรสรุปหน้าที่ของผู้จด VAT ไว้ 4 อย่าง คือเรียกเก็บ VAT จากลูกค้า ออกใบกำกับภาษี ทำรายงานตามที่กฎหมายกำหนด และยื่นแบบแสดงรายการ VAT พอแตกเป็นงานแต่ละเดือนจะได้ตามนี้
ไม่ยื่นแบบตามกำหนดมีโทษปรับไม่เกิน 2,000 บาท และถ้าเดือนนั้นมีภาษีต้องจ่าย ยังมีเบี้ยปรับอีกสองเท่าของภาษีเดือนนั้นด้วย
ผิดกฎหมาย และโทษไม่ได้มีแค่ค่าปรับ คนที่มีหน้าที่ต้องจดแต่ยังขายต่อโดยไม่จด มีโทษจำคุกไม่เกิน 1 เดือน หรือปรับไม่เกิน 5,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
อีกก้อนคือเบี้ยปรับ คิดเป็นสองเท่าของภาษีที่ต้องเสียในแต่ละเดือนตลอดช่วงที่ไม่ได้จด หรือ 1,000 บาทต่อเดือน แล้วแต่อย่างไหนมากกว่า ยิ่งปล่อยไว้หลายเดือน เบี้ยปรับยิ่งสะสม และถ้าจ่ายภาษีช้ากว่ากำหนด ยังมีเงินเพิ่มอีกร้อยละ 1.5 ต่อเดือนหรือเศษของเดือน ลองนึกดูว่า VAT ของเดือนที่ผ่านมาคุณไม่ได้บวกเก็บจากลูกค้าไว้เลย
ระหว่างที่ยังไม่ได้จด อย่าแก้ปัญหาด้วยการออกใบกำกับภาษีให้ลูกค้า เพราะคนที่ไม่ได้จดไม่มีสิทธิออก และเป็นความผิดอีกข้อที่โทษหนักกว่า ให้ออกใบเสร็จรับเงินแบบไม่มีแถว VATไปก่อน ถ้าเพิ่งรู้ว่ารายรับเกินเกณฑ์มาสักพักแล้ว ติดต่อสำนักงานสรรพากรพื้นที่หรือโทร 1161 เพื่อถามขั้นตอนของกรณีคุณ
ถ้าคุณจด VAT แล้วและกำลังจะส่งราคาหรือวางบิลให้ลูกค้า ลองใส่ยอดในเครื่องคำนวณ VAT 7% และหัก ณ ที่จ่ายก่อน จะเห็นทั้ง VAT ราคารวม และยอดที่ลูกค้าโอนจริงถ้าเขาหัก ณ ที่จ่ายไว้ ใช้ฟรี ไม่ต้องสมัคร และเครื่องมือไม่บันทึกตัวเลขที่กรอก ใช้เครื่องมือแล้วติดตรงไหน โทร 083-716-8798 หรือทัก LINE @sotofix มาได้ ส่วนคำถามภาษีเฉพาะกรณีของคุณ ถามกรมสรรพากรที่ 1161 ได้โดยตรง
ไม่ใช่ ตัวเลข 1.8 ล้านใช้ตัดสินแค่ว่าต้องจด VAT หรือยัง ส่วนภาษีเงินได้บุคคลธรรมดามีเกณฑ์เงินได้ขั้นต่ำที่ต้องยื่นแบบแยกต่างหาก และต้องยื่นเมื่อเงินได้ถึงเกณฑ์ไม่ว่าจะมีภาษีต้องจ่ายหรือไม่ รายรับต่ำกว่า 1.8 ล้านจึงยังอาจต้องยื่นภาษีเงินได้
ต้อง ถ้ายอดขายหรือค่าบริการรวมกันเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี คู่มือภาษีของกรมสรรพากรสำหรับผู้ประกอบการบุคคลธรรมดาเขียนไว้ว่ารายได้จากการขายผ่านอินเทอร์เน็ตต้องนำมายื่นภาษีเหมือนร้านที่มีหน้าร้าน และถ้าเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปีต้องจด VAT ด้วย ขายช่องทางไหนก็ใช้เกณฑ์เดียวกัน
ตัวอย่างตามมาตรา 81 ของประมวลรัษฎากร เช่น ขายพืชผลทางการเกษตร ขายสัตว์ ขายปุ๋ย ขายปลาป่นและอาหารสัตว์ ขายหนังสือพิมพ์ นิตยสาร และตำราเรียน บริการขนส่งในประเทศ และบริการเช่าอสังหาริมทรัพย์ บางข้อมีเงื่อนไขในตัวบท เช่น พืชผลต้องอยู่ในสภาพสดหรือรักษาสภาพตามที่กำหนด กิจการที่ขายเฉพาะของที่ได้รับยกเว้นไม่ต้องจด VAT ส่วนของที่ไม่อยู่ในรายการยกเว้น ถ้ารายรับเกินเกณฑ์ก็ต้องจดตามปกติ
โดยทั่วไปคือเดือนที่ได้รับเงินค่าบริการ เพราะงานบริการความรับผิดเกิดเมื่อได้รับชำระ กรมสรรพากรเคยตอบข้อหารือไว้ว่าค่าบริการต้องนำไปรวมในแบบ ภ.พ.30 ของเดือนที่ได้รับเงิน แต่ถ้าคุณออกใบกำกับภาษีให้ลูกค้าก่อนได้เงิน ความรับผิดเกิดตั้งแต่วันที่ออกใบ VAT ก้อนนั้นจึงไปอยู่ในเดือนที่ออกใบ
ได้ กฎหมายไม่ห้ามผู้จด VAT เสนอราคาแบบรวม VAT ไว้แล้ว แต่ในใบกำกับภาษีเต็มรูป ยอด VAT ต้องเป็นบรรทัดแยกจากราคาสินค้าหรือค่าบริการ เวลาคุยราคาจึงควรเขียนให้ชัดตั้งแต่ใบเสนอราคาว่ายอดนี้รวม VAT แล้วหรือยัง จะได้ไม่ต้องเถียงกันตอนวางบิล
ไม่ใช่ VAT เป็นภาษีที่ผู้ขายซึ่งจดทะเบียนแล้วบวกเพิ่มจากราคาและเก็บจากลูกค้า ส่วนภาษีหัก ณ ที่จ่ายเป็นภาษีเงินได้ที่ผู้จ่ายเงินหักไว้ก่อนโอน การถูกหัก ณ ที่จ่ายจึงไม่ได้ขึ้นกับว่าคุณจด VAT หรือไม่ ฟรีแลนซ์ที่ยังไม่ได้จด VAT ก็ถูกบริษัทหักได้เมื่องานนั้นเข้าเงื่อนไข
เขียนโดย
อนุชิต ภัทรมงคลชัย ผู้ก่อตั้ง Sotofix สร้างระบบหลังบ้านให้ธุรกิจไทยมากว่า 50 ระบบ และทำเว็บไซต์มากว่า 100 เว็บตั้งแต่ปี 2556 ตลอด 8 ปีที่ผ่านมาดูแลเว็บไซต์และการตลาดออนไลน์ให้บริษัทบัญชีและบริษัทกฎหมายหลายแห่ง จึงรู้ว่าเอกสารแต่ละใบต้องมีอะไรถึงจะใช้ได้จริง ระบบออกเอกสารที่เป็นต้นแบบของเครื่องมือบนเว็บนี้ออกใบเสนอราคา ใบแจ้งหนี้ และใบกำกับภาษีในบริษัทจริงมาแล้วกว่า 500 ฉบับ
