เต็มรูปหรืออย่างย่อ ใบกำกับภาษี คืออะไร ต้องมีข้อมูลอะไรบ้าง

เขียนโดย อนุชิต ภัทรมงคลชัย · อัปเดต 11 พ.ย. 2569

ถ้ากิจการของคุณจด VAT แล้ว ใบกำกับภาษี คือ เอกสารที่ต้องออกให้ลูกค้าทุกครั้งที่ขายของหรือให้บริการ เพื่อแสดงมูลค่าของที่ขายและยอดภาษีมูลค่าเพิ่มที่เรียกเก็บในครั้งนั้น ลูกค้าที่จด VAT จะเก็บใบนี้ไว้เป็นหลักฐานตอนคำนวณภาษีของเขาเอง ส่วนคนที่ยังไม่ได้จดออกใบนี้ไม่ได้ หัวข้อต่อจากนี้ตอบว่าใบกำกับภาษีมีกี่แบบ เต็มรูปกับอย่างย่อต่างกันตรงไหน และแต่ละแบบต้องมีข้อมูลอะไรบ้างตามกฎหมาย

ใบกำกับภาษีมีไว้ทำอะไร ทำไมลูกค้าที่จด VAT ถึงต้องได้ใบนี้

ใบนี้คือหลักฐานว่าผู้ขายเรียกเก็บภาษีมูลค่าเพิ่มจากลูกค้าไปเท่าไร ลูกค้าที่จด VAT ใช้ยอดในใบเป็นภาษีซื้อ หักออกจากภาษีขายของเขาเองในเดือนนั้น เอกสารของกรมสรรพากรจึงเขียนว่าผู้ซื้อที่จดทะเบียนต้องขอใบนี้จากผู้ขายไว้เป็นหลักฐาน ถ้าไม่มีใบ หรือใบผิดในจุดสำคัญตามที่กฎหมายกำหนด ภาษีซื้อก้อนนั้นจะหักไม่ได้ ลูกค้าบริษัทที่จด VAT จึงขอใบนี้จากคุณ

เวลาออก ให้ทำอย่างน้อย 2 ฉบับ ต้นฉบับส่งมอบลูกค้า สำเนาเก็บไว้กับคุณ หลักทั่วไปคือของที่ขายออกใบในวันส่งมอบ งานบริการออกในวันที่ได้รับเงิน (บางกรณีต้องออกเร็วกว่านั้น) ใบเสร็จรับเงินเป็นอีกใบหนึ่ง ใบเสร็จยืนยันว่าผู้ขายรับเงินไปแล้ว ส่วนใบกำกับภาษียืนยันยอดภาษีมูลค่าเพิ่ม และออกได้เฉพาะผู้จด VAT สองใบนี้ใช้ตอนไหนบ้าง ดูต่อได้ในหน้าเครื่องมือใบกำกับภาษี

เรื่อง VAT เองว่าคืออะไร ใครต้องจด และคิดอย่างไร อ่านต่อได้ที่บทความ VAT คืออะไร ใครต้องจด

ใครออกใบกำกับภาษีได้ ยังไม่จด VAT ออกได้ไหม

ออกได้เฉพาะผู้ประกอบการที่จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มแล้ว คือคนที่มีใบทะเบียน ภ.พ.20 ส่วนผู้ที่ยังไม่ได้จดทะเบียนห้ามออกใบกำกับภาษี ใบเพิ่มหนี้ และใบลดหนี้ตามมาตรา 86/13 ของประมวลรัษฎากร ไม่ว่าจะเป็นฟรีแลนซ์ ร้านค้า หรือบริษัท ถ้าฝืนออก ผู้ออกต้องรับผิดชำระภาษีเท่ากับยอดที่ระบุในใบ เสมือนตัวเองจดทะเบียนแล้ว บวกเบี้ยปรับอีกสองเท่าของยอดนั้น และมีโทษจำคุกตั้งแต่ 3 เดือนถึง 7 ปี พร้อมปรับตั้งแต่ 2,000 บาทถึง 200,000 บาท ใบที่ออกโดยคนไม่มีสิทธิ์ ลูกค้าก็เอาไปหักภาษีซื้อไม่ได้

ถ้ายังไม่ได้จดแล้วลูกค้าขอใบกำกับภาษี ให้แจ้งลูกค้าตรง ๆ ว่ากิจการยังไม่ได้จดทะเบียน แล้วออกใบเสร็จรับเงินหรือบิลเงินสดให้เมื่อรับเงิน

ฝั่งที่จดแล้ว ใบนี้เป็นหน้าที่ ต้องออกและส่งมอบทุกครั้งที่ขาย ไม่ออกหรือไม่ส่งมอบมีโทษปรับไม่เกิน 5,000 บาท หรือจำคุกไม่เกิน 1 เดือน หรือทั้งจำทั้งปรับ และเบี้ยปรับอีกสองเท่าของภาษีตามใบ ข้อยกเว้นมีแค่กิจการรายย่อยบางลักษณะที่อธิบดีกรมสรรพากรกำหนด ขายครั้งละไม่เกินวงเงินที่อธิบดีกำหนด (กฎหมายเปิดให้กำหนดได้ไม่เกิน 1,000 บาท) ไม่ต้องออกใบ เว้นแต่ลูกค้าขอ

จดแล้วก็ออกใบได้เฉพาะเมื่อมีการขายจริง คู่มือของกรมสรรพากรเตือนว่าออกใบทั้งที่ไม่ได้ขายของหรือให้บริการจริง อาจต้องรับผิดทั้งทางแพ่งและอาญา

กฎข้อนี้คือเหตุผลที่ตัวช่วยออกใบกำกับภาษีบนเว็บเรามีด่านอยู่หนึ่งด่าน ถ้ายังไม่ใส่เลขประจำตัวผู้เสียภาษี 13 หลักที่ถูกรูปแบบ และยังไม่ติ๊กยืนยันว่ากิจการจด VAT แล้ว กดบันทึก PDF หรือสั่งพิมพ์จะยังไม่ได้ไฟล์ และหน้าตัวอย่างจะมีลายน้ำคำว่าตัวอย่างทับอยู่ ด่านนี้มีข้อจำกัดที่ต้องบอกตรง ๆ คือมันเช็กได้แค่รูปแบบของเลข ไม่ได้เช็กกับกรมสรรพากรว่าจดจริงหรือเปล่า คนออกใบยังรับผิดชอบเอง

ใบกำกับภาษีมีกี่แบบ

กรมสรรพากรจัดใบกำกับภาษีไว้ 3 กลุ่ม แบบเต็มรูปกับแบบอย่างย่อคือใบที่ออกตอนขายตามปกติ กลุ่มที่สามคือเอกสารอื่นที่กฎหมายให้ถือเป็นใบกำกับภาษี ได้แก่ใบเพิ่มหนี้ ใบลดหนี้ ใบเสร็จรับเงินที่ส่วนราชการออกในการขายทอดตลาด และใบเสร็จของกรมสรรพากร กรมศุลกากร หรือกรมสรรพสามิตเฉพาะส่วนที่เป็นภาษีมูลค่าเพิ่ม หัวข้อถัดไปจึงเทียบแค่ 2 แบบแรก

แบบเต็มรูปรวมกับใบเสร็จเป็นใบเดียวได้ด้วย ประมวลรัษฎากรให้ผู้จด VAT ที่ออกใบกำกับภาษีซึ่งระบุว่าได้รับเงินแล้ว ถือใบนั้นเป็นใบเสร็จไปพร้อมกัน ในเครื่องมือของเรา แบบนี้ใช้ชื่อหัวใบว่า ใบเสร็จรับเงิน/ใบกำกับภาษี งานบริการที่ต้องออกใบกำกับภาษีตอนรับเงินอยู่แล้วจึงจบในใบเดียว

ใบกำกับภาษีเต็มรูปกับอย่างย่อต่างกันอย่างไร

จุดต่างใหญ่อยู่ที่สิทธิ์ของลูกค้า ใบกำกับภาษีเต็มรูปเป็นแบบตามมาตรา 86/4 สำหรับการขายทั่วไป มีชื่อกับที่อยู่ของลูกค้า และแยกยอดภาษีออกมาให้เห็น ลูกค้าที่จด VAT ใช้หักภาษีซื้อได้ ส่วนใบกำกับภาษีอย่างย่อสงวนไว้ให้ผู้จด VAT ที่ทำกิจการค้าปลีก ไม่ต้องรู้ว่าลูกค้าเป็นใคร ราคาที่เขียนรวมภาษีไว้แล้ว แต่ภาษีซื้อตามใบอย่างย่อ ลูกค้าเอาไปหักไม่ได้ ลูกค้าที่ต้องการหักจึงต้องขอใบเต็มรูป และร้านต้องออกให้เมื่อถูกขอ

เทียบกันเต็มรูปอย่างย่อ
ผู้มีสิทธิ์ออกผู้จด VATผู้จด VAT ที่เป็นกิจการค้าปลีก ถ้าไม่ใช่ต้องได้รับอนุมัติก่อน
ข้อมูลลูกค้าบนใบชื่อกับที่อยู่ ถ้าลูกค้าจด VAT เพิ่มเลขผู้เสียภาษีกับสาขาไม่มี
ชื่อผู้ขายชื่อตามที่จดทะเบียน ใช้ชื่อย่อไม่ได้ชื่อเต็มหรือชื่อย่อก็ได้
วิธีแสดงภาษีเป็นบรรทัดของตัวเอง ต่อจากมูลค่าสินค้าอยู่ในราคา พร้อมข้อความว่ารวมภาษีมูลค่าเพิ่มแล้ว
ข้อความบนหัวกระดาษใบกำกับภาษีใบกำกับภาษีอย่างย่อ
ใช้เป็นภาษีซื้อของลูกค้าใช้ได้ใช้ไม่ได้

คู่มือของกรมสรรพากรเรื่องใบกำกับภาษีมีตัวอย่างที่เห็นภาพง่าย ใบเต็มรูปขายปากกา 2 ด้าม มูลค่า 100 บาท บรรทัดถัดมาเป็น VAT 7% อีก 7 บาท ยอดสุทธิ 107 บาท ส่วนใบอย่างย่อลงราคาปากกาด้ามเดียว 107 บาทไปเลย แล้วกำกับว่าเป็นราคารวมภาษีมูลค่าเพิ่ม

ใครนับเป็นกิจการค้าปลีกบ้าง ประกาศอธิบดีกรมสรรพากรฉบับที่ 32 วางไว้ 2 ลักษณะ หนึ่งคือขายของให้ผู้บริโภคโดยตรงในปริมาณที่ซื้อไปใช้เอง ไม่ได้ซื้อไปขายต่อ คู่มือยกตัวอย่างแผงลอย ร้านขายของชำ ร้านขายยา กิจการขายน้ำมัน และห้างสรรพสินค้า สองคืองานบริการชิ้นเล็กที่ให้คนจำนวนมาก อย่างภัตตาคาร โรงแรม กิจการซ่อมแซมทุกชนิด โรงภาพยนตร์ และสถานบริการน้ำมัน เข้าลักษณะนี้ออกอย่างย่อได้เลย

กิจการแบบอื่นที่อยากออกอย่างย่อ ต้องยื่นขออนุมัติต่ออธิบดีพร้อมแสดงเหตุผลและความจำเป็น ส่วนตัวแทนของผู้จด VAT ออกใบอย่างย่อไม่ได้ งานบริการเฉพาะราย เช่น ออกแบบ ทำเว็บ หรือเป็นที่ปรึกษา ไม่อยู่ในตัวอย่างของประกาศ และเราหาคำตอบทางการไม่เจอว่านับเป็นงานบริการรายย่อยตามประกาศหรือไม่ ทางที่ไม่ต้องตีความเองคือออกแบบเต็มรูป หรือถามสรรพากรที่เบอร์ 1161 ให้ชัดก่อนออกใบ

ใบกำกับภาษีเต็มรูปต้องมีข้อมูลอะไรบ้าง

มาตรา 86/4 ของประมวลรัษฎากร กำหนดขั้นต่ำไว้ 8 รายการ รายการสุดท้ายเปิดให้อธิบดีกำหนดข้อความเพิ่ม และประกาศอธิบดีกรมสรรพากรฉบับที่ 39 ใช้ช่องนี้เติมเรื่องสาขาของผู้ขายกับข้อมูลของผู้ซื้อที่จด VAT ตารางนี้เรียงตามตัวบท คอลัมน์ขวาคือจุดที่พลาดแล้วมีผล

รายการตามมาตรา 86/4จุดที่ต้องระวัง
1. คำว่า ใบกำกับภาษี ในที่ที่เห็นได้เด่นชัดให้มองเห็นชัด ไม่ซ่อนเป็นตัวเล็ก
2. ชื่อ ที่อยู่ และเลขประจำตัวผู้เสียภาษีอากรของผู้ออกใช้ชื่อตามที่จดทะเบียน ย่อไม่ได้ ยกเว้นคำบอกสถานะ เช่น บริษัทจำกัดเป็น บจ. และระบุสำนักงานใหญ่หรือสาขาที่ ตามใบ ภ.พ.20
3. ชื่อ ที่อยู่ของผู้ซื้อผู้ซื้อที่เป็นบุคคลธรรมดาต้องมีนามสกุล ผู้ซื้อที่จด VAT ต้องมีเลขผู้เสียภาษีกับสำนักงานใหญ่หรือสาขาของเขาด้วย ถ้าคุณขอแล้วเขาไม่แจ้ง ไม่ถือว่าคุณตั้งใจออกใบไม่ครบ แต่เขาจะใช้ภาษีซื้อตามใบนั้นไม่ได้
4. หมายเลขลำดับของใบ และเลขเล่มถ้ามีใบที่ไม่มีเลขลำดับ ลูกค้าเอาไปคิดภาษีซื้อไม่ได้ และผู้ออกมีโทษปรับไม่เกิน 2,000 บาท
5. ชื่อ ชนิด ประเภท ปริมาณ และมูลค่าของสินค้าหรือบริการงานบริการก็ต้องมีปริมาณ เครื่องมือของเราให้ใส่เป็น 1 งาน หรือ 1 เดือนได้
6. จำนวนภาษีมูลค่าเพิ่ม แยกจากมูลค่าของที่ขายให้ชัดห้ามรวมไว้ในราคาแบบใบอย่างย่อ
7. วัน เดือน ปี ที่ออกใบต้องออกทันทีที่ส่งของหรือรับเงินค่าบริการ วันที่ในใบจึงควรเป็นวันนั้น
8. ข้อความอื่นที่อธิบดีกำหนดธุรกิจทั่วไปคือเรื่องสาขาในข้อ 2 กับข้อมูลผู้ซื้อที่จด VAT ในข้อ 3 ถ้าทำใบกำกับภาษีเป็นชุดหลายฉบับร่วมกับเอกสารอื่น และใบกำกับภาษีไม่ใช่ฉบับแรก ต้องมีคำว่าเอกสารออกเป็นชุด

นอกจาก 8 รายการ ตัวบทยังให้ทำรายการเป็นภาษาไทยและเป็นเงินบาท คู่มือกรมสรรพากรบอกว่าทำภาษาไทยคู่ภาษาอังกฤษในใบเดียวกันก็ได้ ส่วนภาษาอื่นหรือเงินสกุลอื่นต้องขออนุมัติก่อน อีกเรื่องที่ต้องจำคือใบเต็มรูปห้ามขีดฆ่า ขูดลบ หรือเขียนต่อเติม ใบที่ถูกแก้แบบนั้น ภาษีซื้อตามใบจะเป็นภาษีซื้อต้องห้าม ใบที่ข้อมูลผิดจึงต้องทำใหม่ทั้งใบ

ใบกำกับภาษีอย่างย่อต้องมีข้อมูลอะไรบ้าง

มาตรา 86/6 กำหนดไว้อย่างน้อย 7 รายการ น้อยกว่าเต็มรูปตรงที่ไม่มีข้อมูลผู้ซื้อเลย และในรายการไม่มีที่อยู่ของผู้ออก

  1. คำว่า “ใบกำกับภาษีอย่างย่อ” ในที่ที่เห็นได้เด่นชัด ประกาศอธิบดีกรมสรรพากรฉบับที่ 45 ให้มีคำว่าอย่างย่อต่อท้ายทุกฉบับ
  2. ชื่อหรือชื่อย่อ และเลขประจำตัวผู้เสียภาษีอากรของผู้ออก
  3. หมายเลขลำดับของใบ และเลขเล่มถ้ามี
  4. ชื่อ ชนิด ประเภท ปริมาณ และมูลค่าของสินค้าหรือบริการ
  5. ราคาสินค้าหรือค่าบริการ พร้อมข้อความบอกชัดว่ารวมภาษีมูลค่าเพิ่มไว้แล้ว
  6. วัน เดือน ปี ที่ออก
  7. ข้อความอื่นที่อธิบดีกำหนด

คู่มือของกรมสรรพากรอธิบายว่าใบอย่างย่อไม่ต้องเคร่งเท่าเต็มรูป เพราะภาษีซื้อตามใบอย่างย่อหักไม่ได้อยู่แล้ว จะแสดงราคากับภาษีแยกกันเพิ่มก็ได้ เขียนแก้ให้ถูกก็ไม่ผิด และทำเป็นภาษาไทยหรือภาษาอังกฤษได้ ประโยชน์ที่เห็นชัดที่สุดสำหรับร้านค้าคือไม่ต้องถามชื่อและที่อยู่ของลูกค้าทุกครั้งที่ขาย

สรุป

  • ใบกำกับภาษีคือหลักฐานยอดภาษีมูลค่าเพิ่ม ที่ผู้จด VAT ต้องออกให้ลูกค้าทุกครั้งที่ขาย ลูกค้าที่จด VAT ใช้ใบนี้หักภาษีซื้อ
  • ยังไม่ได้จดทะเบียนห้ามออก ฝืนออกต้องชำระภาษีตามยอดในใบและมีโทษอาญา ให้ออกใบเสร็จรับเงินหรือบิลเงินสดแทน
  • แบบเต็มรูปใช้กับการขายทั่วไป มีอย่างน้อย 8 รายการ ลูกค้าที่จด VAT หักภาษีซื้อได้
  • แบบอย่างย่อใช้ได้เฉพาะกิจการค้าปลีก มี 7 รายการ ไม่ต้องมีชื่อลูกค้า แต่ลูกค้าหักภาษีซื้อไม่ได้ และถ้าลูกค้าขอใบเต็มรูปต้องออกให้
  • ใบเต็มรูปห้ามขีดฆ่าแก้ ผิดให้ทำใหม่ และเก็บสำเนาไว้อย่างน้อย 5 ปี

ลองทำวันนี้เลย หยิบใบกำกับภาษีใบล่าสุดของคุณมาไล่เทียบกับตาราง 8 รายการข้างบน ถ้าขาดเลขที่ ขาดสำนักงานใหญ่หรือสาขา หรือขาดเลขผู้เสียภาษีของลูกค้าที่จด VAT ให้แก้แม่แบบตั้งแต่ใบถัดไป

ถ้ายังทำใบกำกับภาษีใน Excel หรือเขียนมืออยู่ ลองออกใบกำกับภาษีเต็มรูปหรืออย่างย่อได้ฟรีกับเครื่องมือของเรา ช่องครบตามรายการข้างบน แยกยอดภาษี 7% ให้เอง เตือนเมื่อลืมเลขที่ ชื่อลูกค้า หรือจำนวน และไม่ต้องสมัครสมาชิก มีคำถามเรื่องการใช้งาน ส่งข้อความหาเราทาง LINE @sotofix หรือโทรศัพท์ 083-716-8798

คำถามที่พบบ่อย

ใบกำกับภาษีต้องเซ็นชื่อหรือประทับตราไหม

ในรายการ 8 ข้อของมาตรา 86/4 และ 7 ข้อของมาตรา 86/6 ไม่มีลายเซ็นหรือตราประทับ แต่ตัวอย่างใบทั้งสองแบบในคู่มือของกรมสรรพากรมีช่องลงชื่อผู้รับสินค้าและผู้รับเงินไว้ ใบเต็มรูปที่ออกจากเครื่องมือของเราจึงมีช่องให้ผู้รับสินค้าหรือบริการกับผู้มีอำนาจลงนามเซ็น

ได้ กรมสรรพากรเคยตอบข้อหารือว่าใบกำกับภาษีที่พิมพ์รายการตามมาตรา 86/4 ด้วยโปรแกรมคอมพิวเตอร์ถูกต้องตามกฎหมาย และผู้ซื้อใช้เครดิตภาษีซื้อตามใบนั้นได้ เพียงแต่ไฟล์ PDF ธรรมดาไม่ได้เป็น e-Tax Invoice ระบบนั้นต้องลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์หรือประทับรับรองเวลาตามที่กรมกำหนด และต้องยื่นขอก่อนใช้ ทางที่ไม่มีข้อสงสัยคือพิมพ์ใบจริงส่งมอบลูกค้า และเก็บสำเนาของคุณไว้

ได้ ถ้าใบกำกับภาษีหาย ถูกทำลาย หรือชำรุดในสาระสำคัญ และลูกค้าร้องขอ ผู้ขายต้องออกใบแทนใบกำกับภาษีให้ ใบแทนมีรายการเหมือนใบเดิม และต้องเขียนไว้ในที่ที่เห็นชัดว่าเป็นใบแทน ออกแทนใบกำกับภาษีฉบับไหน

ไม่น้อยกว่า 5 ปี เริ่มนับตั้งแต่วันยื่นแบบแสดงรายการภาษีหรือวันทำรายงาน และเก็บไว้ที่สถานประกอบการที่ทำรายงาน ใบกำกับภาษีที่ได้รับมาจากผู้ขายและรายงานภาษีก็อยู่ในเกณฑ์เดียวกัน ถ้าเลิกกิจการต้องเก็บต่ออีก 2 ปี และในกรณีที่เห็นสมควร อธิบดีสั่งให้เก็บเกิน 5 ปีได้ แต่ไม่เกิน 7 ปี

ต้องขอ ร้านค้าปลีกที่จด VAT และจะใช้เครื่องบันทึกการเก็บเงินออกใบกำกับภาษีอย่างย่อ ต้องยื่นคำขออนุมัติต่ออธิบดีกรมสรรพากรก่อน และใช้เครื่องตามระเบียบที่อธิบดีกำหนด ใช้โดยไม่ได้รับอนุมัติมีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 10,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

เป็นเลข 13 หลัก บุคคลธรรมดาใช้เลขประจำตัวประชาชน บริษัทและห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลใช้เลขทะเบียนนิติบุคคลที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้าออกให้ ผู้เสียภาษีที่ไม่เข้า 2 กลุ่มนี้ใช้เลข 13 หลักที่กรมสรรพากรออกให้ ฟรีแลนซ์ที่จด VAT ในนามตัวเองจึงใส่เลขบัตรประชาชนของตัวเอง

เขียนโดย

อนุชิต ภัทรมงคลชัย ผู้ก่อตั้ง Sotofix สร้างระบบหลังบ้านให้ธุรกิจไทยมากว่า 50 ระบบ และทำเว็บไซต์มากว่า 100 เว็บตั้งแต่ปี 2556 ตลอด 8 ปีที่ผ่านมาดูแลเว็บไซต์และการตลาดออนไลน์ให้บริษัทบัญชีและบริษัทกฎหมายหลายแห่ง จึงรู้ว่าเอกสารแต่ละใบต้องมีอะไรถึงจะใช้ได้จริง ระบบออกเอกสารที่เป็นต้นแบบของเครื่องมือบนเว็บนี้ออกใบเสนอราคา ใบแจ้งหนี้ และใบกำกับภาษีในบริษัทจริงมาแล้วกว่า 500 ฉบับ